Igisibo gitagatifu cya Islam kizwi nka Ramadhan n’igisibo cy’Abakristu cyane cyane Gatolika n’Abangilikani uyu mwaka byatangiriye rimwe kandi birahura mu gihe cy’iminsi myinshi.

Menya ibihugu igisibo cya Ramadhan kizaba kirekire mu mwaka wa 2026
Biteganijwe ko ukwezi gutagatifu kuri karindari y’i Dini ya Kiislamu (Ramadhani) k’umwaka wa 2026 kuzatangira kuri uyu wa kabiri tariki ya 17 Gashyantare ku bihugu bimwe, naho ku bindi bihugu, kukazatangira tariki ya 18 Gashyantare(2).

Igisibo cyangwa se kwiyiriza ubusa mu kwezi gutagatifu kwa Ramadhani ni imwe mu nkingi eshanu z’idini ya Isilamu, kandi ni itegeko kuri buri muyisilamu wese wujuje ibisabwa kugira ngo akore icyo gisibo.

Abantu biyiriza ubusa iminsi 29 cyangwa 30 muri uko kwezi, kuva mu gitondo kugeza izuba rirenze.

Ariko, igihe cyo kwiyiriza ubusa kiratandukanye muri buri gihugu.

Mu gihe cy’impeshyi, cyane cyane mu bihugu by’i Burayi, bagira iminsi myinshi mbere yuko izuba rirenga, mu gihe ibindi bihugu byo ku mugabane wa Afurika bihura n’ubushyuhe bwinshi, ikibazo bigira ingaruka ku ngengabihe yabo yo kwiyiriza ubusa.

Bitewe n’uku gutandukana kw’ibihe , yasesenguye gahunda zitandukanye zo kwiyiriza ubusa mu bihugu bitandukanye ku isi.

Impamvu y’itandukaniro ry’igihe cyo kwiyiriza ubusa Kugira ngo dusobanukirwe itandukaniro riri hagati ya gahunda ya Ramadhani, BBC yaganiriye na Simwal Usman Jibril, umwe mu bagize komite ishinzwe kugenzura ukwezi kwa Ramadhan muri Nigeria wasobanuye ko hari ibintu bitandukanye byitabwaho.

Yavuze ko kwiyiriza ubusa ari itegeko kuri buri wese, ariko igihe cyo kwiyiriza ubusa kiratandukana bitewe n’igihe cy’umwaka. Mu bice bimwe na bimwe by’isi, abayisilamu bashobora kwiyiriza ubusa amasaha agera kuri 20 ku munsi, ariko hari n’ahandi umuntu udashobora kwiyiriza ubusa amasaha arenga 10.”

Uduce aho igihe cyo kwiyiriza ubusa kiba kirekire
Simwal Usman Jibril, asobanura ko mu majyaruguru y’Uburayi no mu turere twa Arctique hagaragara igihe kirekire cyo kwiyiriza ubusa, aho izuba rigaragara nimugoroba mu gihe cy’izuba.

Mu mijyi ifite ibihe birebire byo kwiyiriza ubusa harimo Tromso-Noruveje aho biyiriza kuva saa mbiri z’ijoro kugeza saa yine z’ijoro, Reykjavik – Isilande biyiriza ubusa kuva saa mbiri z’ijoro kugeza saa cyenda z’ijoro, naho mumujyi wa Murmansk, mu Buburusiya, Stockholm muri Suwede, bakiyiriza ubusa kuva saa kumi n’ebyiri z’umugoroba kugeza saa moya z’umugoroba.

Nk’uko uyu muhanga abivuga, iyi mijyi izamara igihe kirekire yiyiriza ubusa ‘kuko iri kure y’umurongo wa equatorial, aho izuba rimara igihe kirekire uko impeshyi yegereje.’

Asobanura ko igihe cya Ramadhani cyegereje impeshyi, bityo izuba riboneka igihe kirekire, bityo bigatuma igisibo kiba kirekire.

Nk’uko abivuga, “Ramadhani ikurikiza kalendari y’ukwezi ya Kisilamu. Ukwezi kwa Ramadhani kurahinduka buri mwaka, bivuze ko igihe cyo kwiyiriza ubusa gihinduka buri mwaka.”

Yongeraho ko ikibazo kibaho iyo hari ahantu izuba ryaka amasaha menshi, ariko avuga ko impuguke mu by’idini rya Isilamu zigira inama abantu bo muri utwo turere gukurikiza ingero nka Mecca, aho haba ijoro n’amanywa buri munsi.

Ahantu igisibo kizaba kigufi
Iyi mpuguke isobanura ko ibihugu biri mu majyepfo y’umurongo wa equator bizahura n’ikibazo cyo kugira igisibo kigufi.

Iyi mujyi ni nka Ushuaia – Argentine amasaha 11, Punta Arenas- Chili amasaha 11, Christchurch-Nouvelle-Zélande amasaha 11, Cape Town – Afurika y’Epfo amasaha agera kuri 12.

Simwal avuga ko Ramadhani y’uyu mwaka yitezwe gutangira mu kwezi kwa kabiri, “ibi bihurirana n’igihe cy’impeshyi mu majyepfo ya equator, igihe kigira iminsi migufi. Yanavuze kandi ko utu duce turi hafi ya equator ku buryo tutabona izuba rikaze.”

Imiterere y’igisibo muri Nigeria
Simwal avuga ko hari ibihugu byegereye umurongo wa equator aho iminsi yo gutangira kwiyiriza ubusa idahinduka buri mwaka.

Iyi mijyi ni nka Abuja-Nigeria, Jakarta-Indoneziya, Kuala Lumpur-Maleziya na Nairobi Kenya.

Simwal avuga ko igihe cyo kwiyiriza ubusa muri iyi mijyi ari hagati y’amasaha 12 na 13. Ibi biterwa nuko iyi mijyi ibona urumuri n’umwijima mubihe bisa buri mwaka, hakaba hari itandukaniro rito cyane mu gihe izuba riva n’igihe rirenga.

Igihe cyo gusoza igisibo kigenwa gute?
Simwal asobanura ko ibintu by’ingenzi bisuzumwa mu kugena igihe cyo kwiyiriza ubusa ari equator, ikirere, latitude yo mu majyaruguru n’iy’amajyepfo, hamwe na kalendari y’ukwezi ya Islam.

“Nubwo igihe cyo kwiyiriza ubusa gitandukanye, Ramadhani ni ukwezi abizera b’Abayisilamu hirya no hino ku isi bongera imbaraga mukwiyiriza ubusa no gusenga.”

Ni nde ukwiye kwiyiriza ubusa?
Umuntu ugeze mumyaka y’ubugimbi ufite cy’imyaka cumi n’ine n’igice hakurikijwe (Ingengabihe ya Gregori)
Umuntu ufite ubwenge buhagije – umuntu wese udafite indwara yo mu mutwe ituma atamenya kwiyiriza ubusa, cyangwa akaba atabasha gusobanukirwa igitekerezo cyo kwiyiriza ubusa (nk’abafite indwara ya Down Syndrome) ntasabwa kwiyiriza ubusa.
Umuntu udafite uburwayi bwi ndwara zidakira, nka diyabete ikomeye, cyangwa se umuntgu ufite intege nke ziterwa no gusaza.
Umuntu wese udakora urugendo rurenza ibirometero mirongo ine n’umunani.
Kwiyiriza ubusa ntibizagira ingaruka mbi ku muntu cyangwa ku mwana we (niba umugore atwite cyangwa yonsa).

Intambwe nke zoroheje wakurikiza kugira ngo urusheho kugirana n’abandi imishyikirano myiza, zishobora gutuma nawe uba inshuti wifuza ko nawe wagira.

Iyo inshuti yawe ikubwiye ibiyiri ku mutima, kwemera ibitekerezo byayo si ko buri gihe biyifasha
Ariko kandi, kuba twishyira mu mwanya w’umuntu runaka bitewe n’uko ababaye, ntibisobanura buri gihe ko tugomba kwemera n’umutima wacu wose uko abona ibiri kuba byose.

Ariko, uburyo bwiza bwo kubafasha mu buryo bw’ibyuyumvo akenshi burimo kubatera akanyabugabo cyangwa inama ishobora kubafasha gukemura ibibazo byabo mu bundi buryo kurusha uko bo babitekereza.

Mu by’ukuri, ubushakashatsi bugenda bwiyongera mu by’imitekerereze y’abantu bugaragaza ko gutera umuntu inkunga yo kuvuga ibimuri ku mutima, ntugerageze na rimwe kumufasha gusesengura ibibazo afite, bishobora gutuma atekereza cyane kandi bigatuma mu gihe kirekire arushaho kumva yihebye.

Iyi myitwarire yo kuba umuntu yamera nkuko mugenzi we ameze – atamufashije kubona igisubizo cy’ikibazo afite nabyo ni ubundi bwoko bw’ubucuti bubi mu mubano.

Ikiganiro kigamije kubaka gisaba ubwitonzi n’ubushishozi bwinshi, ariko inyandiko ya Ethan Kross muri Kaminuza ya Michigan hamwe na bagenzi be itanga ibibazo bike bishobora gufasha umuntu kubona ibibazo mu buryo bwagutse. Muri byo harimo/harimo:

Urebye uko ibintu bimeze/byagenze, ushobora kumbwira impamvu ibyo bintu byagutesheje umutwe?
Ese hari icyo wigiye mu byabaye? Niba gihari wakingarizaho?
Mu buryo bwagutse,”iyo urebye ibintu mu buryo rusange/ntiwite gusa ku tuntu duto “, ese bigufasha gusobanukirwa neza ibi wanyuzemo? Kuki bitakugirira akamaro?
Nyuma yo gusuzuma izo ngingo zitandukanye (uko buri wese abibona), abitabiriye ubushakashatsi bagaragaje ko bumvaga bararuhutse mu mutima kandi bumva barushijeho kumva ibyaba byababaje, ugereranyije n’abandi gusa bari bibanze ku gusubiramo mu buryo burambuye ibyabababaje n’amarangamutima byabateye.

4. Ishimire intsinzi y’abandi (kandi itoze kugira urugwiro)
Kwishyira abandi bari mu bihe byiza na byo ni ingenzi. Kimwe no kwifatanya na bo mu kababaro, ni ishingiro ry’ubucuti.

Gusa ijambo ‘compassion’ rikomoka mu Ikilatini risobanura “gusangira ububabare”, riramenyerewe cyane kurusha ‘Confelicity’ ijambo na ryo riva mu kilatini risobanura gusangira ibyishimo.

“Confelicity’ ntabwo rimenyerewe cyane nyamara naryo ni ishingiro rikomeye ry’ubucuti.

Abahanga bavuga ko abantu bashishikazwa no kugaragaza ubucuti mu bihe by’akababaro nyamara ntibabigenze batyo iyo abo bita inshuti bari mu by’ibyishimo.

Ubushakashatsi bwinshi bwerekana ko ibiganiro byacu ku byerekeye ubutumwa bwiza bw’ibyishimo bishobora kugira akamaro nk’ako kugira impuhwe mu guteza imbere no kubungabunga imibanire myiza.

Inshuti igushyigikira igomba gusubiza mu buryo bwiza kandi bwubaka- ikabaza ibisobanuro birambuye, ikaganira ku ngaruka z’ibyabaye, no kwerekana umunezero cyangwa ishema ryabo.

Abantu benshi, ariko ntibitwara neza – urugero, bahita bahindura ikiganiro vuba – mu gihe abandi bake babikora mu buryo butari bwiza, bagatanga ibitekerezo bigerageza kugabanya akamaro k’ibyabaye.

Mu muvundo w’ibyo dukora buri munsi, dushobora kwibagirwa guha agaciro n’umwanya ukwiye igikorwa runaka ariko niba dushaka kuba inshuti nziza , tugomba gufata umwanya no gushaka uko twizihiza intsinzi z’inshuti zacu yaba intsinzi nto cyangwa nini, uko ingana kose.

Dushobora kandi gutekereza neza ku buryo dusangiza abandi ibyishimo byacu.

Dushobora guhangayikishwa no kuba bishobora kugaragara nk’ubwirasi cyangwa ubwibone, maze tugahitamo kugira ibanga ibyo twagezeho, ariko na none ubu buryo bushobora kuduhungabanya, nk’uko bigaragazwa mu bushakashatsi bwakozwe na Annabelle Roberts wo muri Kaminuza ya Texas i Austin, Emma Levine wo muri Kaminuza ya Chicago, na Övül Sezer wo muri Kaminuza ya Cornell.

Muri rusange, basanze abantu bababazwa cyane no kuba twabahishe amakuru nk’izamuka mu kazi cyangwa ku bantu bari hafi yacu.

5. Ba uwa mbere gusaba imbabazi
Buri muntu arakosa, ariko bake ni bo basaba imbabazi mu buryo bworoshye.

Iyo usabye imbabazi wabanje no kuvuga ibindi, bituma umujinya n’agahinda bikomeza gukura mu mubano wacu n’abandi igihe kirekire nyuma y’uko icyaha/ikosa ryabaye.

Ubushakashatsi bwakozwe mu birebana n’imyitwarire y’abantu bwagaragaje ko hari imbogamizi enye nyamukuru duhura nazo, zituma tudasaba imbabazi:

Kuba tudasobanukiwe neza uburyo twababaje abandi, tukumva ko gusaba imbabazi ubwabyo bizaba bikomeye cyangwa tukumva biteye isoni, twumva ko gusaba imbabazi bizahindura utuntu duto mu mubano wacu, bityo nyuma yaho ntidusobanukirwe icyo gusaba imbabazi neza bisobanuye – bikarangira tunaniwe kuvuga amagambo yari ingirakamaro kugira ngo dukemure ikibazo.

Muri rusange, abantu bumva baruhutse iyo bemeye amakosa yabo, kandi dushobora gusubiza ibintu ku murongo kurushaho kurusha uko twabitekerezaga- niba gusaba imbabazi kwacu byakozwe mu buryo bukwiye.

Kugira ngo imbabazi zawe zigire akamaro, ujye uha mugenzi wawe igihe gihagije cyo kugaragaza ibyamubabaje.

Nyuma, ugomba kwemera ko ari wowe wagize uruhare mu gukosa, ukagaragaza ko ubabaye mu by’ukuri, ukagaragaza ko wifuza gukosora aho wakosheje ukanasobanura uko uzirinda kongera gukora ikosa nk’iryo ikindi gihe.

Buri mubano ugira ibihe byiza n’ibibi: iyo niyo kamere y’abantu kandi akenshi imibereho yacu n’imibanire n’abandi irushaho kuba urusobe.

Icyakora, iyo ushyize mu bikorwa izo nama eshanu zoroshye zagufasha kugirana ubucuti bukomeye n’abandi, ushobora kwirinda amakosa akunze kugaragara, kandi ukaba inshuti wowe ubwawe wakwishimira kuba ufite uzi neza ko uri incuti nyakuri.

Umuyobozi Mukuru wa NIDA, Mukesha Josephine, na we yifotoreje i Kigali, I Kigali bizakorwa mu byumweru birindwi: Imiterere ya gahunda yo gufotora abashaka Indangamuntu koranabuhanga

Ni indangamuntu umuntu azaba ashobora guhabwa ikarita yayo nk’uko bisanzwe, indi iri mu buryo bwa QR Code ku buryo wayigendana muri telefone cyangwa mudasobwa ndetse no guhabwa nimero izwi nka ‘token’ ushobora gukoreshwa mu kubona amakuru yawe, itandukanye na nimero y’Indangamuntu.

Bitandukanye na mbere, ntibizaba bikiri ngombwa ko umuntu agendana indangamuntu agiye gusaba serivisi.

Mu bimenyetso bitangwa harimo ndangamimerere, birimo imboni, intoki zose, n’isura.

Kuva ku mwana ukivuka kugeza ku myaka itanu, uwo azajya ahabwa indangamuntu iriho ifoto gusa kuko ibimenyetso ndangamiterere bigenda bihindagurika. Kuva ku myaka itanu kuzamura ni we uzaba yemerewe gutanga bya bimenyetso.

Biteganyijwe ko indangamuntu koranabuhanga izashyirwa hanze muri Nyakanga 2026, ubu u Rwanda rukaba rugeze muri kimwe cya kane cy’ishyirwa mu bikorwa ry’uyu mushinga.

Ni umushinga watangiye mu 2023. Ni agace k’umushinga mugari u Rwanda rufatanyijemo na Banki y’Isi washowemo agera kuri miliyari 200 Frw.

Dr Gaspard Ntahonkiriye yibanda ku ndirimbo gakondo z’umuco w’Ikirundi, igicurangisho yifashisha akaba ari inanga ndetse n’ikinanda (armonica).

Hari abaganga tuzi bakora sports zikomeye, kandi nta kwibeshya ko mu gihe ukunda umuziki byakubuza gukora ibindi.Oya,” uko ni ko Muganga Ntahonkiriye avuga. Arakomeza “ahubwo mu kuvura imibiri hari n’igihe abantu bakenera ibituma umubiri wumva umerewe neza kandi n’umuziki urimo . Ikindi ni uko iyo ukunda ikintu ukibonera umwanya ‘’.

Umuziki wa gakondo muri iki gihe uragenda usa n’utakaza agaciro wahoranye kubera ikoranabuhanga ryatumye gucuranga byoroha muri iki gihe .

Gusa kuri Ntahonkiriye “ni ngombwa ko urubyiruko rutibagirwa isoko”.

Ati:‘’Kera twari tuzi ko umuziki ari uguhuza amajwi n’ibicurangisho. Ukavuga uti nzi kuvuza inanga, piano…kandi bisaba igihe kubyiga. Ariko ubu arajya muri studio ati ndashaka instrument iyi. Ugasanga ka kanovera katagihari kubera imashini. Kandi imashini izahora ari imashini nyine…”

Akomeza ati:”Umuziki w’ubu ntugira izina kuko kera wumvaga indirimbo kuri radiyo ukavuga uti uyu murya (inanga) ni uwa runaka .Ariko ubu nta mwana ugishaka kwiga ibicurangisho kuko biri muri computer(imashini).”

Ku kuba hari icyo yaba akura mu muziki akora, Gaspard Ntahonkiriye avuga ko mu buryo bw’Amafranga, uyu muziki utamwinjiriza byinshi ariko na bwo ngo ni uko atari cyo yashyizeho umutima.

Gusa nanone ngo “kubaha umuco w’abakurambere ni inshingano z’abariho uyu munsi kandi ibyo biragoye kubibara mu gaciro gafatika”.

 Patrick, Budensiyana na Nadine, Abakurikirana ikinamico Urunana bazi cyane Budensiyana ukinamo acisha make gusa agahura n’ibibazo by’ubuzima ntagire n’amahirwe mu rukundo.

Ati “Amazina yanjye asanzwe asa nk’amaze kwibagirana, bakoresha Budensiyana ubu. Abo tubana, abaturanyi […] muri make uje aho ntuye ukaza ubaza Mariam ntabwo bamumenya niyo wajya ku mukuru w’Umudugudu utagiye uvuga Budensiyana nti bapfa kumenya ko ari njye ushaka.”

Avuga ko kwitwa iri zina bimutera ishema kuko bimugaragariza ko ibyo akina byacengeye muri benshi.

Umugabo we ajya amufuhira

Yabajijwe niba atajya ahura n’imbogamizi zo gufuhirwa n’umugabo we kubera ibyo akina, asubiza ko bijya bibaho cyane ndetse ko hari igihe ajya amusaba kubireka.

Aseka ati “Icyo kibazo kiragoye kugisubiza, hari aho bibangamirana rimwe na rimwe n’ubuzima bwite bwo mu rugo. Sinzi niba navuga ko ari kamere y’abagabo, barafuha. Ku buryo nk’iyo wakinnye ukagerayo, nk’urugero nkanjye nkina ndi umukobwa ufite umusore dukundana tukagerayo ugasanga yagize akantu mu mutima.”

Rimwe umugabo we ajya amusaba kureka ibyo gukina ikinamico Urunana kuko atari ko kazi ke k’ibanze. Yavuze ko agerageza kumusobanurira ko ari ikinamico.

Ntazibagirwa igice yakinnye James amutendeka

Budensiyana yemeza ko hari igihe umuntu akina bikamukora ku mutima, akavuga ko agace atazibagirwa mu buzima ari aho yakinnye akimenya ko James amutendeka.

Ati “Igice nakinnye numva ntazibagirwa cyane ni igihe navumburaga ko James afite undi mugore banabyaranye. Hari aho ukina ukumva bigukoze ku mutima, niba ari amarira akamanuka ari ay’umubabaro atari ibyo gukina.”

Budensiyana muri iki kiganiro yavuze ko abantu badakwiye kujya bumva ikinamico nk’ibintu byo kwinezeza ahubwo bakwiye no kujya bumva ubutumwa buba burimo.

Miss Rwanda Nshuti Muheto Divine yaburanye, Yahakanye ko atahunze akimara gukora impanuka ari nayo mpamvu atemera icyo cyaha cyo kugonga ibikorwaremezo agahunga.

Yabanje guhakana ko atari we wari utwaye. Si ubwa mbere atwaye yasinze kuko mu 2023 nabwo yigeze gutwara yanyweye ibisindisha nabwo aragonga. Inshuro za mbere yarihanangirijwe ariko arinangira.

Mu ibazwa Nshuti Divine Muheto yemeye ko ku itariki 23 Nzeri 2023 nabwo yemeye ko yatwaye yanyweye ibisindisha ndetse anagonga imodoka.

Nshuti Divine Muheto yarapimwe basanga yarengeje ibipimo byabugenewe. Ubushinjacyaha bwasobanuye ko bamusanzemo BAC(Blood Alcohol Consumption) 4.00 nyamara umuntu muzima aba asabwa kugira 0.08.

Nshuti Divine Muheto n’abamwunganira bireguye

Nshuti Divine Muheto yemeye ko akimara gukora impanuka yagiye ku ruhande hafi y’ahabereye impanuka nko muri metero 100. Yahakanye ko atahunze akimara gukora impanuka ari nayo mpamvu atemera icyo cyaha cyo kugonga ibikorwaremezo agahunga.

Abamwunganira basobanuye ko icyaha cyo gutwara yanyweye ibisindisha aracyemera kandi yanabyemereye Ubugenzacyaha mu ibazwa nyuma yaho anabyemerera ubushinjacyaha.

N’uyu munsi imbere y’inteko iburanisha arabyemera kandi arabisabira imbabazi kuko “Ni ikosa yakoze ntabwo azongera

Erixon Kabera, ukomoka mu Rwanda yishwe ku wa gatandatu arashwe n’abapolisi muri Canada, umugore bashakanye Lydia Nimbeshaho avuga ko bifuza ubutabera, kandi bashaka ko ukuri kose ku buryo Kabera yishwe gushyirwa ahagaragara.

“Njyewe naramubonye mbere y’uko umwuka umushiramo burundu, uburyo bamwishemo, bamwishe nk’inyamaswa.

“Amakuru aturakaje twese ni ukubona abapolisi babiri barasa umuntu abahagaze imbere. Uvuze ngo bamurashe mu mugongo wenda yaba arimo kwiruka, [ariko] bamurashe bamuturutse imbere, bamureba.”

‘Abana ntibazongera kwizera polisi’
Lydia avuga ko guhamagarirwa polisi n’abaturanyi ku kintu gito icyo ari cyo cyose ari “ibintu abirabura babamo mu buzima bwacu muri iki gihugu”.

Atanga urugero ko hari igihe abaturanyi bahamagaye polisi ngo kuko hari abana barimo gukomanga ku muryango wabo.

Lydia Nimbeshaho yagiye kuba i Toronto mu 2010 asanzeyo Erixon Kabera wabagayo mbere y’uko bashyingirwa, bombi bafitanye abana batatu b’abahungu, nk’uko bivugwa n’ikinyamakuru Toronto Star.

Lydia yabwiye itangazamakuru ati: “Abana bararakaye, bararemerewe, bararira badahagarika.

“Abana b’abirabura [hano], tubigisha kubaha polisi, kuva ari bato tubabwira uko bakwiye kwitwara imbere ya polisi, [ngo] ‘ntusubize polisi, ntumurebe, ntukore mu mufuka, ntugire gute’, ibyo byose tuba tubivuga mu magambo tutarabibona, ngaho tekereza uyu munsi niho babibonye polisi yishe Papa wabo. Kuri bo ntabwo bashobora kwizera polisi ubuzima bwabo bwose.”

Special Investigations Unit yatangaje ko hatangiye iperereza riri gukorwa n’abantu batandatu, hamwe na babiri bakusanya ibimenyetso bya gihanga bikoreshwa mu butabera.

Lydia ati: “Turasaba [leta ya Canada] ubutabera. Twumvise ko iperereza rishobora gufata n’amezi atandatu. Twasabye ko tubona ibimenyetso by’ako kanya. Hano ni amategeko ko abapolisi bambara camera, turifuza ko batwereka video y’ibyabaye.

“Dukeneye kumenya abahamagaye 911 icyo baregaga kuko iyo umuntu ahamagaye avuga n’ikibazo afite muri makeya.

“Turashaka ubutabera kuko muri iki gihugu hari amategeko, nubwo Gentil yaba ari mu ikosa rimeze gute nta tegeko rivuga ko bagomba kumwica, [ariko] bamwishe…”

Muri Afrika, abagore benshi baratinya kuvuga ivyerekeye amabanga mpuzabitsina kubera ari ikinyegezwa mu mibano, Guhuza ibitsina : “Hari abagabo bibaza ko nsoba mu gitanda” – Ingeneye , umugore w’iriba, umugore unyara cyane

Gusohora ku mugore rero n’ukurekura amazi mu gihe yegereje canke mu gihe co kurangiza.
Birashoboka ko hariho abatarabimenya. N’abagore bararangiza. Ugusohora ku mugore rero n’ukurekura amazi mu gihe yegereje canke mu gihe co kurangiza.

Ku bagore benshi, ayo mazi asohoka ari make. Ariko ku bandi, aba ari menshi cane, akirasa ari menshi gushika nko kuyangana na 300 ml (hafi ica gatatu c’iritiro), nk’uko bivugwa n’abahinga ku magara y’abagore.

Ni na ho havuye ijambo “femme fontaine” [umugore w’iriba]. Nk’uko bivugwa na Dr Vanessa Adrienne Kouatchouang Njewel, umuganga w’ibijanye n’imibonano mpuzabitsina, umuganga w’amagara y’abantu mu karere k’ubuvuzi ka Bangue i Douala mu gihugu ca Cameroun, umugore w’iriba bisigura “umugore, mu gihe c’ukuryoherwa cane (canke ariko ararangiza), arekura amazi menshi.

Uwo muganga agira ati: “Ni nk’uko umubiri wiwe woba uriko uramubwira ‘Uragaba, birarenze urugero!’ mu gihe ariko ararangura imibonano mpuzabitsina. Ivyo kenshi bijana n’uburyohe bwa cane.”

Yongerako ko ubwo buryohe bugenda butandukana ku mugore ku wundi kuko umubiri wose ufise uko umera iyo uwukuyakuye, ivyo rero co kimwe n’ibindi bijanye no guhuza ibitsina, birisa kuri buri mugore.

“Bamwe bavyumva nk’umupfunda w’uburyohe burenze, mu gihe abandi bumva barengewe n’uburyohe bukwi na bukwi ata n’isano bifitaniye no kurangiza. Ubwo buryohe rero bushobora guhindagurika: kuri umwe, ubwo buryohe bushobora ukwumva ingene uriko uraryoheewa, ku wundi umubiri ukigeza gutyo mu buryo busa n’uko atawumenya ingene bije”

Rero n’ico kinyegezwa abagabo bamwe bamwe badatahura, abandi bashaka kumenya, bakipfuza abagore bafise amazi nk’uko Fanta abivuga.
Kuvyibonako ubwa mbere, amasoni n’uburyohe

Abahinga barahuza mu kwemeza ko gusohora amazi atari mvukanwa ku mugore
Abahinga barahuza mu kwemeza ko gusohora amazi atari mvukanwa ku mugore. Uko imisi igenda ni ko umugore agenda avyibonako, kandi kenshi na kenshi, ntibihimbaye kubibamwo mu ntango.

Dr Kouatchouang Njewel agira ati: ” Uko bimaze kugaragara, benshi mu bagore bashobora kubibona uko bagenda bakora imibonano mpuzabitsina, urugero baryoherwamwo n’ingene biyumva ku giti cabo. Si ibintu vyiharijwe n’abagore bamwe bamwe, ahubwo n’inyishu ishoboka kuva ku bituma nko kubaho neza, kuruhuka hamwe n’urugero rwo kubishuhira.”

Fanta, akora akazi k’imibonano mpuzabitsina, yagiye kuvyibonako ashikanye imyaka 30, n’aho yatanguye ako kazi akiri muto. Ivyo bikaba bisigura ko yatanguye gukora imibonano mpuzabitsina akiri muto cane, ariko ntiyamenya ko afise amazi.

Fanta agira ati: “N’aho maze kuryamana n’abagabo benshi mu buzima bwanje, nagiye kubona ivyo bintu kuri jewe ntevye cane. Hari igihe naja Accra tujanye n’umuntu w’umugabo. Bwari bubaye ubwa mbere kandi umugabo anshimishije, anankorera ibintu ntazopfa nibagiye.”

Yongerako ati: “Turi mu mibonano, narabonye ko hari amazi ariko aransohokamwo ari menshi, yari nk’imbizi idudubiza, ariko muri ico gihe nyene nariko ndaryoherwa cane, birengeje, imbere y’uko numva amasoni imbere y’uwo mugabo na we nari najobetse”.

Nk’uko abivuga, uwo mugabo yabanje kwiyumvira ko ari amasobe(inkari). Ariko ayo mazi ntiyanuka. “Ku mugoroba twaciye dutaha i Lomé, ntiyasubiriye kundondera na rimwe.”

Abandanya avuga ko rwabaye urukundo rw’akanya gato kubera uwo mugabo atashimye ivyabaye. “Nibaza ko, kuri we, atatahuye ingene umukobwa akuze nka nje agisoba mu gitanda. Ikibabaje gusumba, muriko murahuza ibitsina”, uko ni ko yadusiguriye, ariko yongerako ko ubu aticuza.

Yaragize amahirwe yo kugwa ku mugabo amukunda cane inyuma y’amezi make, yipfuza kumenya igituma asoba mu buriri iyo ariko arakora imibonano mpuzabitsina.

Fanta agira ati: “Ni ho umuganga yatubarira ko ari ibisanzwe ivyo binshikira kandi ko atari amasobe. Uwo mugabo ntiyasubiye kumvirira amaze kumenya ivyo ari vyo. Arakunda kundaba ndiko ndarekura amazi, cane cane kuraba uburyohe burenze mba mfise mu maso no ku mubiri wanje wose.”

Kuzana amazi n’ukutigumya?

Urukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro kuri uyu wa Gatatu tariki ya 6 Ugushyingo 2024, rwategetse ko Nyampinga w’u Rwanda wa 2022, Nshuti Divine Muheto afungurwa. Agahita agabanya kujya mu utubari, no kunywa inzoga

Ubushinjacyaha mu Rwanda bwasabiye Nyampinga w’u Rwanda Divine Muheto gufungwa umwaka umwe n’amezi umunani ku byaha byo gutwara imodoka yanyoye ibisindisha birengeje igipimo, kugonga ibikorwa remezo no guhunga aho yabikoreye.

Muheto w’imyaka 21 yazanywe mu rukiko mu gitondo kare kuri uyu wa kane, amasaha macye mbere y’uko iburanisha ritangira.

Icyumba gito cy’Urukiko rw’ibanze rwa Kicukiro cyari cyuzuyemo abanyamakuru benshi n’abantu baboneka nk’inshuti ze n’abo mu muryango we.

Amaze gusomerwa ibyaha aregwa, Divine Muheto wari wunganiwe n’abanyamategeko batatu, yavuze ko yemera icyaha cyo gutwara imodoka yanyoye no kugonga.

Mu ijwi rito, ryumvikana nk’iririmo ubwoba, yagize ati: “Ariko sinemera ko nahunze kuko imodoka nayirekeye aho. Nagize ubwoba kuko abantu bahuruye ari benshi ntinya ko bangirira nabi. Police ihageze nagarutse ubwanjye.”

Ubushinjacyaha bwavuze ko ibyaha aregwa bikwiriye igihano bumusabira. Bwavuze kandi ko Muheto yari yanyoye ibisindisha kugeza ku gipimo cya 4 kandi igipimo kihanganirwa ari 0.8.

Mu rukiko byatangajwe ko Muheto yatawe muri yombi ku cyumweru tariki 20 z’uku kwezi kw’Ukwakira, gusa ku wa kabiri 29 z’uku kwezi ni bwo polisi yatangaje ko afunze.

Kenya: Menya uno mugabo yagenywe kuba icegera c’umukuru w’igihugu inyuma y’ibogozwa rya Gacagua

Uno munyaporitike yaminuje mu bijanye n’amategeko ku rugero rwa PhD/Doctorat kuri kaminuza ya Pretoria muri Afrika y’Epfo, akaba amaze kwandika ibitabo birenga 30.

Afise uburambe mu bijanye n’intwaro, amategeko n’ibijanye n’ibwirizwashingiro mbere akaba yarahagarariye abatari bake mu bijanye n’amategeko.

Yatanguye poritike muri Ntwarante (3) igihe yatorwa kuba umukenguzamateka aserukira akarere ka Tharaka-Nithi akaba yarabaye n’umukuru wa nyarwinshi mu nama nkenguzamateka mu kiringo c’imyaka itanu.

Igihe yasubira gutorwa mu 2017, yabaye icegera c’umukuru w’inama nkenguzamateka gushika mu 2020 igihe abogozwa mu rugamba rwo kwirukana incuti za Ruto.

Igihe Ruto yatsinda amatora y’umukuru w’igihugu mu 2022, yaciye agena Kindiki muri reta yiwe ya mbere.

Kuva ico gihe, ni we yama aserukira abategetsi mu bihe vyari bigoye.

Mu mwaka uheze, haratowe ibiziga biharurwa mu majana vy’abantu bisonzesheje gushika barapfa mw’ishama riri mu mitumba ya kure. Uwitwa Paul Mackenzie yagirizwa ko yabahamagariye guhagarika gufungura. Mu gihe gushika ubu akiri imbere y’ubutungane, arahakana ivyo yagirizwa.

Inyuma y’aho ibi biziga bitorewe, Kindiki ni we yaserutse aho yavuze ko ivyabaye ari “ubwicanyi”.

Mu kwezi guheze, yaragendeye ishure ryari ryapfishije abanyeshure 17 bahitanywe n’umuriro wadutse mu nzu y’uburaro. Uno mushikiranganji yariyemeje “gukurikirana abo bose bagize uruhara muri iri sanganya”.

Mu 2022, hari ababona ko Kindiki ari we yari kugenwa nk’icegera ca Ruto, ariko Gachagua ni we yahavuye agenwa kubera ijambo rikomeye yari afise hamwe kandi n’amafaranga.

Ruto mu nyuma yavuze ko “yabuze akantu gato cane kugira ngo abe icegera”.

Ubu, sentare nkuru ya Nairobi yabaye irahagarika irahira rya Kindiki gushika yihweje ibirego vyashikirijwe na Gachagua kw’ibogozwa ryiwe.

Ibogozwa rya Gachagua riramutse ryemejwe, Kindiki ashobora kwiyerekana nk’icegera c’umukuru w’igihugu adahemuka kandi azokwaka agendera kw’ishaka ry’umukuru w’igihugu.